afryka

 

GODZINY OTWARCIA I CENNIK

 

afryka01

Muzeum Afrykanistyczne im. dr Bogdana Szczygła i Bożeny Szczygieł – Gruszyńskiej i Kolekcja Sztuki i Malarstwa Czarnej Afryki im. prof. dr hab. Anny i pilota Leona Kubarskich to jedno z największych w Polsce muzeów prezentujących sztukę i kulturę Czarnego Lądu. Przedmioty zgromadzone w salach olkuskiego muzeum przybliżają zwiedzającym życie codzienne, kulturę, tradycje i wierzenia plemion Afryki Zachodniej i Środkowej. Początkiem historii Muzeum Afrykanistycznego w Olkuszu była darowizna dr. Bogdana Szczygła i Bożeny Szczygieł – Gruszyńskiej, poczyniona w 1971 roku, która do dzisiaj stanowi trzon olkuskich zbiorów. Z biegiem czasu ekspozycję wzbogacili prywatni darczyńcy. Szczególne miejsce wśród nich zajmują prof. dr hab. Anna i pilot Leon Kubarscy, którzy w 2005 roku ofiarowali 745 przedmiotów pochodzących z Afryki Środkowej dając podwaliny kolekcji sztuki i malarstwa Czarnej Afryki.

Na szczególną uwagę zasługują eksponaty związane z kulturą i sztuką plemion Dogonów i Tuaregów. Dogonowie zajmują specyficzną pozycję wśród afryka02ludów Afryki Zachodniej. Z prymitywizmem warunków życia codziennego tego plemienia kontrastuje skomplikowana mitologia, wierzenia, wiedza astronomiczna i sztuka. Dogonowie są na przykład jedynym z niewielu ludów Afryki, którzy sporządzają malowidła naskalne. Wypracowali także własne pismo obrazkowe składające się z 16 000 znaków. Porozumiewają się w kilku dialektach oraz posiadają specjalny język, znany tylko wtajemniczonym, który służy do przekazywania informacji dotyczących pieczołowicie chronionych tajemnic. Do najbardziej znanych dzieł sztuki dogońskiej należą antropomorficzne figury zmarłych przodków oraz maski. Dogonowie stworzyli blisko 80 rodzajów oryginalnych masek. Najbardziej znaną jest Kanaga, znajdująca się w olkuskim muzeum. Maska ta zwieńczona jest figurą w kształcie krzyża lotaryńskiego, symbolizującego równowagę między ziemią i niebem.

afryka03Tuaregowie- błękitni rycerze Sahary- zwani tak od strojów barwionych indygo, które pozostawiały trwały ślad także na skórze, to plemię niezwykle dumnych, niezależnych koczowników, należących do grupy ludów berberyjskich. Posługują się własnym językiem zwanym tamashek i jako jedyni w Afryce Północnej nie używają pisma arabskiego, lecz własne- tifinagh. Tuaregowie podróżują po rozległych obszarach na południu Sahary. To mistrzowie geometrycznych i abstrakcyjnych zdobień na przedmiotach codziennego użytku. Ze względu na lekkość, trwałość i elastyczność wykorzystują skórę wielbłądów oraz osłów. Wyrabiają z niej siodła, poduszki, portfele oraz ozdoby. W Olkuszu zobaczyć możemy przykłady wyrobów tuareskich oraz namiot mieszkalny wykonany ze skór wielbłądów. Na największą uwagę zasługuje jednak broń, wśród której podziwiać możemy miecze Takuba, sztylety i łuki. W olkuskich zbiorach znajdują się także tuareskie amulety, w tym Krzyż z Agadez, będący najbardziej rozpoznawalnym symbolem koczowniczych Tuaregów.

W Afryce występuje ogromna różnorodność instrumentów muzycznych, od starannie rzeźbionych afryka04rytualnych bębnów do najzwyklejszych grzechotek wykonanych z kawałków drewna. Jednym z najpiękniejszych afrykańskich instrumentów jest lutnia zwana Korą. Przecięta na pół tykwa, obciągnięta skórą służy jako rezonator wzmacniający słaby dźwięk wydawany przez struny. Ciekawym przykładem jest również tzw. Sanza- instrument składający się z pudła rezonansowego wykonanego z tykwy bądź drewna, do którego przymocowane zostały metalowe pręciki.

afryka05Najbardziej znanymi afrykańskim instrumentami są natomiast bębny. Bywają one bardzo różne: od najprostszych zrobionych ze skórzanych fartuszków naciągniętych na naczynia kuchenne, do starannie wykończonych, używanych w czasie „tańców masek” Tam – tamów. Bębny wykonywane są zazwyczaj z jednego kawałka drewna, membrana zaś ze skóry.

Najciekawszą bezsprzecznie dziedziną sztuki afrykańskiej są maski, będące symbolem twórczości artystycznej Afryki. W zbiorach olkuskiego muzeum znajduje się wiele oryginalnych masek, używanych niegdyś podczas ważnych ceremonii. Są to między innymi maski królewskie - niezwykle piękne i ozdobne, produkowane z futer zwierząt, rafii i muszelek porcelanek. Posiadają one specjalną rangę. Wbrew nazwie nie nosił ich król, a wskazana przez niego osoba. Podczas ceremonii pogrzebowych plemienia Buszongo używana była natomiast maska Mukenga - symbolizująca słonia – jego siłę, charakter i pozycję w świecie zwierząt. Maska ta bogato zdobiona jest rafią, koralikami i muszelkami kauri symbolizującymi żałobę.

Kolejnym bardzo ważnym aspektem kultury i sztuki afrykańskiej są rzeźby znajdujące szerokie zastosowanie w obrzędach magicznych. Zapewniają one pomyślność w polowaniu, uprawie ziemi, chronią przed urokami i pośredniczą pomiędzy światem materialnym a pozagrobowym. Ciekawostką zbiorów olkuskiego muzeum są właśnie takie figurki zwane fetyszami, którym przypisuje się nadzwyczajną moc. Według wierzeń chronią przed chorobą, złym zaklęciem oraz nieszczęściem.

 Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu posiada w swoich zbiorach bogatą kolekcję malarstwa Czarnej Afryki. Obrazy te namalowane zostały przez artystów Demokratycznej Republiki Konga w latach 60 i 70 XX wieku. Obok obrazów komercyjnych stworzonych z myślą o turystach odwiedzających Afrykę, w Olkuszu odnajdziemy również oryginalne dzieła będące przykładem niepowtarzalnej sztuki Czarnego Lądu.

Na tle innych muzeów afrykanistycznych, olkuską instytucję wyróżnia autentyzm zgromadzonych w niej przedmiotów. Zdecydowana większość eksponatów, wchodzących w skład muzealnej kolekcji została stworzona w ściśle określonym celu- towarzyszyły swoim twórcom podczas obrzędów inicjacji bądź też ceremonii pogrzebowych członków danego plemienia.

Najciekawszą bezsprzecznie dziedziną sztuki afrykańskiej są maski, będące symbolem twórczości artystycznej Afryki. W zbiorach olkuskiego muzeum znajduje się wiele oryginalnych masek, używanych niegdyś podczas ważnych ceremonii. Są to między innymi maski królewskie - niezwykle piękne i ozdobne, produkowane z futer zwierząt, rafii i muszelek porcelanek. Posiadają one specjalną rangę. Wbrew nazwie nie nosił ich król, a wskazana przez niego osoba. Podczas ceremonii pogrzebowych plemienia Buszongo używana była natomiast maska Mukenga - symbolizująca słonia – jego siłę, charakter i pozycję w świecie zwierząt. Maska ta bogato zdobiona jest rafią, koralikami i muszelkami kauri symbolizującymi żałobę.

Kolejnym bardzo ważnym aspektem kultury i sztuki afrykańskiej są rzeźby znajdujące szerokie zastosowanie w obrzędach magicznych. Zapewniają one pomyślność w polowaniu, uprawie ziemi, chronią przed urokami i pośredniczą pomiędzy światem materialnym a pozagrobowym. Ciekawostką zbiorów olkuskiego muzeum są właśnie takie figurki zwane fetyszami, którym przypisuje się nadzwyczajną moc. Według wierzeń chronią przed chorobą, złym zaklęciem oraz nieszczęściem.

 Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu posiada w swoich zbiorach bogatą kolekcję malarstwa Czarnej Afryki. Obrazy te namalowane zostały przez artystów Demokratycznej Republiki Konga w latach 60 i 70 XX wieku. Obok obrazów komercyjnych stworzonych z myślą o turystach odwiedzających Afrykę, w Olkuszu odnajdziemy również oryginalne dzieła będące przykładem niepowtarzalnej sztuki Czarnego Lądu.

Na tle innych muzeów afrykanistycznych, olkuską instytucję wyróżnia autentyzm zgromadzonych w niej przedmiotów. Zdecydowana większość eksponatów, wchodzących w skład muzealnej kolekcji została stworzona w ściśle określonym celu- towarzyszyły swoim twórcom podczas obrzędów inicjacji bądź też ceremonii pogrzebowych członków danego plemienia.

DARCZYŃCY MUZEUM

afryka08Dr Bogdan Szczygieł – ur. 12 czerwca 1928 r. w Olkuszu. W 1952 roku uzyskał dyplom lekarza dentysty na Akademii Medycznej w Łodzi. W 1960 roku ukończył medycynę na Śląskiej Akademii Medycznej. Szczególne miejsce w życiu Bogdana Szczygła zajęła Afryka. Po raz pierwszy zetknął się z nią w 1964 roku, kiedy to wyjechał jako ochotnik Serwis Civil International do Algierii. Od 1966 roku do 1977 roku kierował oddziałem radiologicznym szpitala w Niamey stolicy Nigru. Był też wykładowcą wydziału lekarskiego tamtejszego uniwersytetu oraz doradcą prezydenta Nigru do spraw ochrony zdrowia. Równocześnie studiował historię, kulturę i sztukę Afrykańczyków, co zaowocowało napisaniem wielu książek poświęconych Afryce. Jest również autorem kilkunastu prac z dziedziny radiologii i medycyny tropikalnej. Ponadto był aktywnym działaczem Towarzystwa Miłośników Ziemi Olkuskiej oraz Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Afrykańskiej. Na przełomie 1979/80 kierował wyprawą Ministerstwa Kultury i Sztuki do Afryki. Zmarł 1 grudnia 1986 r. w Olkuszu.

afryka09Bożena Szczygieł - Gruszyńska urodziła się w 1930 r. w Ostrowcu Świętokrzyskim, dzieciństwo spędziła w Gdyni, następnie przebywała w Warszawie. Brała udział w Powstaniu Warszawskim. Po jego upadku, jesienią 1944 roku znalazła schronienie u rodziny w Olkuszu. Tu poznała Bogdana Szczygła. Związek małżeński zawarli w 1952 roku. Wcześniej ukończyli studia medyczne, Bożena Szczygieł na swą specjalność wybrała stomatologię. W 1966 roku Bożena i Bogdan Szczygłowie wyjechali wraz z córką Ewą do Nigru, gdzie zgromadzili bogatą kolekcję dzieł sztuki ludów Afryki. Po blisko dwunastu latach powrócili do kraju i przekazali swe zbiory Towarzystwu Przyjaciół Ziemi Olkuskiej, które zorganizowało stałą ekspozycję kolekcji. Bożena Szczygieł kontynuowała praktykę lekarską w Olkuszu. Równocześnie angażowała się w bieżącą działalność i rozwój nowo powstałego Muzeum Afrykanistycznego. Jest aktywną uczestniczką i współorganizatorką różnorodnych przedsięwzięć propagujących kulturę Czarnego Lądu.

afryka10Prof. dr hab. Anna Koźmińska – Kubarska - ur. 9 marca 1917 r. w Warszawie. Z wykształcenia prawnik oraz lekarz dermatolog, autorka książek, podręczników oraz wielu prac z zakresu medycyny. Podczas II wojny światowej uczestniczyła w działaniach konspiracyjnych – była działaczką Armii Krajowej. Za swoją działalność podczas II wojny światowej została odznaczona Krzyżem Walecznych. Od 1969 roku pracowała w Afryce na uniwersytetach w Zairze, jako profesor zwyczajny, wice – dziekan dla spraw nauki Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Lubumbashi, kierownik Katedry i Kliniki Dermatologii i Wenerologii. Zmarła 24 marca 2011 r. w Warszawie.

 

 

afryka11Pilot Leon Kubarski - ur. 5 kwietnia 1917 r. w Rogaczewie. Oficer, pilot, żołnierz II wojny światowej. Ciężko ranny podczas kampanii wrześniowej w 1939 r. , uczestnik Powstania Warszawskiego, odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Po wojnie wiele lat spędził w Afryce, wraz z żoną, Anną Koźmińską - Kubarską. Jedną z jego wielu pasji, którą dzielił z żoną, było kolekcjonowanie sztuki afrykańskiej. Zmarł 10 marca 2011 r w Warszawie.

 

 

 

 

Olkuska kolekcja została wzbogacona także przez następujących darczyńców:

Hubert Sylwestrzak, Józef Lis, Anna i Cyprian Kosińscy, Jerzy Rytych, Maria i Jacek Pietrzykowie, M. Mamadon, Indrisa Talfi, Jerzy Kukucz, Witold Serwatko, Josef Tesar, Włodzimierz Zajączkowski, Kazimierz Kluczewski, Grzegorz Łubczyk, Jacek Łapott, Anna i Karol Bortkiewicz, Jan Skurzak, Irena i Zbigniew Możdżeń, Leszek Kwiecień.